August 29, 2006 04:53 PM
روانشناسی ارتباطات و حرکات بدن
روانشناسی ارتباطات و حرکات بدن
ارتباط غير كلامی یا پيام رسانی بدن نقش اساسي در رفتار اجتماعي انسان ها ایفا می کند. كاربرد صحيح اطلاع رساني غير كلامي بخش اساسي توان اجتماعي و مهارت هاي اجتماعي ويژه را تشكيل مي دهد. پژوهش هاي اخير توسط روان شناسان اجتماعي نشان داده است كه اين پيام ها بيش از آنچه تصور مي شود اهميت دارند و به طور بسيار پيچيده ای عمل مي كنند. بنابراین برای درک بهتر رفتار اجتماعي انسان ها بايد اين سيستم اطلاع رساني غير كلامي را با جزئیات بیشتری موشكافي كنيم.
پيام هاي غير كلامي عبارتند از: حالات چهره، نگاه (بازشدن مردمك)، ژست ها و ساير حركات بدن، حالت بدن (طرز ايستاندن، نشستن، .. )، تماس هاي بدني، رفتار فضايي، لباس و ساير جنبه هاي ظاهري، آواگرمي غير كلامي، بو و نظایر این ها.
امروزه پژوهشگران به اين نتيجه رسيده اند كه تاثير كلي يك پيام، 7 درصد كلامي( فقط به صورت كلام)، 38 درصد صوتي(شامل تن صدا، نوسان صدا، و ديگر عوامل صوتي)و 55 درصد به صورت غير كلامي منتقل می شود؛ که این حاکی از اهمیت اطلاع رسانی غیر کلامی در ارتباطات امروزی دارد و به واقع تأیید کننده این مطلب است که بسياري چيزها را نمی توان به طور رسا تنها با واژه ها بیان کرد.
انواع پيام رساني غیرکلامی
پيام رساني غير كلامي به بخش های زیر قابل تفکیک است:
1ـ برون فكني عواطف يا هيجانات: عمدتاً از راه چهره، بدن و صدا انجام میگیرد. فهم اين موضوع ما را به قلب روانشناسي هيجانات مي كشاند.
2ـ مراوده نگرش هاي بين فردي: ما به كمك عوامل غير كلامي مثل نزديك كردن خود به ديگران، آهنگ يا لحن صدا، لمس، نگاه و حالات چهره رابطه( یا دوستی) خود را با ديگران برقرار يا حفظ مي كنيم.
3ـ ملازمات و عوامل پشتيباني كننده از گفتار: سخنرانان و شنوندگان دائماً مشغول توالي پيچيده اي از سرتكان دادن ها، برخورد نگاه ها و آواگري هاي غير كلامي هستند كه به طور تنگاتنگي با گفتار هم زماني ارتباط داشته و نقش اساسي در مكالمه ایفا مي كنند.
4ـ خود نمايي: كه عمدتاً به وسيله ظاهر و با درجه اي كمتر از صدا حاصل مي شود.
5ـ آداب تشريفات: علائم غير كلامي در خوش آمدگويي ها، سلام و احوالپرسي ها و ساير تشريفات نقشي بارز و در خور توجه دارند.
بعضي از حركات اساسي و منشأ آنها
اغلب حركات و اشارات اساسی در ارتباطات اجتماعی، در همه جاي دنيا يكسان است. مردم زماني كه ناراحت يا عصباني هستند اخم مي كنند. تكان دادن سر تقريباً در همه نقاط جهان به معناي آري يا تاييد است. تكان دادن سر از يك سو به سوي ديگر نيز جهاني بوده و پاسخ منفي يا نه را نشان مي دهد و به احتمال زياد علامتي است كه در دوران كودكي آموخته شده است؛ نوزادي كه به حد كافي از شير مادر تغذيه كرده، سر خود را به علامت رد كردن پستان مادر از يك سو به سوي ديگر حركت مي دهد و به زودي فرا مي گيرد كه از تكان دادن سر براي نشان دادن عدم موافقت يا پاسخ منفي استفاده كند. شانه بالا انداختن نيز مثال خوبي از يك حركت جهاني است كه يك فرد براي نشان دادن اينكه متوجه صحبت هاي شما نمي شود به كار مي برد.
با اين حال همانگونه كه ارتباط كلامي در فرهنگ هاي گوناگون متفاوت است، ارتباط غير كلامي نيز تا حدودي متفاوت است. ممکن است نوعي علامت در يك فرهنگ خاص بسيار رايج و داراي تعبيري بسيار واضح باشد در حالیکه در فرهنگي ديگر شايد بي معني و يا حتي به معناي كاملاً متضاد باشد. به عنوان مثال مي توان به معانی و تعبير هاي فرهنگي علائم بسيار رايج دست اشاره نمود. علائمی نظیر علامت حلقه، علامت شست دست و علامت "V".
علامت حلقه (OK )
اين علامت(که با حلقه کردن دو انگشت شست و سبابه شکل می گیرد) در اوايل قرن نوزده در امريكا و ظاهراً توسط روزنامه نگاراني كه در آن زمان استفاده از حروف اول هر كلمه را براي مختصر كردن عبارات معمولي مد نمودند، رواج پيدا كرد. به نظر مي رسد كه علامت حلقه نمايانگر حرف "O" از "OK" باشد.
استفاده از عبارت "OK" در همه كشورهاي انگليسي زبان رايج است و با اينكه خيلي سريع به كشورهاي اروپايي و آسيايي نيز گسترش يافته، در بعضي جاها معني متفاوتي دارد. مثلاً در فرانسه به معني صفر يا پوچ نيز هست و در ژاپن ميتواند به معني پول باشد.
علامت "V"
چرچيل علامت "V" را براي "Victory" به معني پيروزي در طول جنگ جهاني دوم استفاده و رايج نمود اما در مدل مورد استفاده وي كف دست كاملاً آشكار بود. اين علامت در سراسر استرالیا و زلاندنو، بريتانيای كبير و امريكاي شمالي (کشورهای انگلیسی زبان) شهرت و تعبير توهين آميزي دارد. در تعبير توهين آميز آن ، كف دست رو به خود سخنگو مي باشد. البته در اكثر نقاط اروپا، حتي در صورتي كه كف دست رو به سخنگو باشد، هنوز معني پيروزي را مي دهد.
اين مثال حاكي از آن است كه برداشت هاي اشتباه از حركات و اشارات مي تواند موجب ناراحتي افراد شود و بنابراین باید هميشه قبل از نتيجه گيري از حركات يا ايما و اشارات يك فرد، زمينه فرهنگي او را در نظر گرفت.
ظاهر سازي حرکات بدن
يكي از سوالات بسيار رايج كه به ذهن مي رسد اين است كه " آيا امكان ظاهر سازي حركات وجود دارد يا خير؟" پاسخ اين سوال به طور كلي به دليل عدم امكان ايجاد هماهنگي بين حركات اصلي بدن با اشارات ريزتر و همچنين با كلام منفي است. به نظر مي رسد كه مغز انسان داراي يك مكانيسم حصول اطمينان باشد كه دريافت يك سري پيغام هاي غير كلامي ناهماهنگ را ثبت مي كند. البته مواردي هم وجود دارد كه حركات بدن به طور عمدي براي دستيابي به اهدافي خاص، ظاهر سازي مي شوند.
بعضي از مردم كه فرقه آنها مستلزم دروغ گفتن است مانند سياستمداران، وكلا، هنرپيشه ها و مجريان تلويزيون آنقدر در ظاهرسازي حركات بدن خود تبحر پيدا كرده اند كه به سختي مي توان به دروغ آن ها پي برد. كاملاً مشخص است كه لازمه دروغگويي موفقيت آميز، یا حذف کلیه حرکات مثبت و منفی (که البته کار دشواری است) حین روغگویی است یا پنهان كردن و از ديد دور نگه داشتن بدن است. از اين جهت است كه در طول بازجويي پليس، متهم روي يك صندلي در محيط باز و يا زير نور قرار مي گيرد تا بدنش كاملاً درمعرض ديد بازجوها باشد. طبعاً بهترين راه دروغگويي از پشت تلفن است!
در دروغگويي ضمير ناخودآگاه ما به طور خودكار و مستقل از دورغ كلامي مان عمل مي كند بنابراین "زبان بدن" ما اين دروغ را آشكار مي سازد. از اين جهت اشخاصي كه بندرت دروغ مي گويند براحتي شناسايي مي شوند. به هنگام دروغ گفتن ضمير ناخودآگاه، انرژي عصبي ارسال مي كند كه در تضاد با كلام شخصي به نظر مي رسد.
چگونه مفهوم حركات بدن را بياموزيم؟
حداقل روزي 15 دقيقه از وقت خود را براي مطالعه و تعبير حركات ساير مردم و نيز دستيابي به آگاهي هوشيارانه از حركات خودتان، اختصاص دهيد. يك محل خوب براي تعبير حركات، مكاني است كه مردم با يكديگر ملاقات و ارتباط برقرار مي كنند.
فرودگاه مكان خوبي براي مشاهده گستره كامل حركات انسان ها است زيرا مردم خيلي راحت اشتياق، عصبانيت، غم، شادي، بي حوصلگي و خيلي ديگر از احساساتشان را از طريق حركات بدن نمايان مي كنند. تلويزيون نيز روش بسيار خوبي براي فراگيري ارتباط غير كلامي فراهم مي آورد البته به شرطي كه صداي آن را قطع كنيد و از طريق تماشا كردن تصوير، قضايا را درك كنيد.
پس از فراگيري"زبان بدن" مي توانيد به يك مهماني برويد و تمام شب با تماشاي علائم بدني ديگران خوش بگذرانيد!
قلمرو ها و حريم هاي شخصي
يك قلمرو، منطقه يا فضائي است كه انسان از آن خود و به مثابه امتدادي از بدنش مي داند و یا به گفته دكتر "هال"،حجم مشخصي از هوا است كه اطراف بدن را فراگرفته است.
همانند حيوانات، انسان نیز فضاي شخصي و متحرك متعلق به خود را دارد به عبارت ديگر یک "حباب هوايي" را با خود حمل مي كند که اندازه آن بستگي به تراكم جمعيت محلي دارد كه در آن بزرگ شده است. بنابراين اين حريم شخصي وابسته به عوامل فرهنگي است. در حالي كه در بعضي از فرهنگ ها مانند ژاپني ها عادت به ازدحام وجود دارد خیلی ها فضاهاي باز و وسيع را ترجيح مي دهند و دوست دارند فاصله خود را از سایرین حفظ كنند.
محدوده حريم
1- حريم صميمي (خصوصي) : بين 15 تا 45 سانتي متر
در ميان همه حريم ها و شعاع آنها اين حريم از اهميتي خاص برخوردار است زيرا انسان آن را شخصي و متعلق به خود مي داند و از آن دفاع مي كند.
تنها اشخاصی كه از نظر عاطفي بسيار نزديك به ما هستند اجازه ورود به اين محدوده را دارند.
2- حريم شخصي: بين 46 سانتي متر تا 1- 2 متر
اين فاصله اي است كه در مهماني ها و محافل دوستانه و همايش هاي اجتماعي حفظ مي شود.
3- حريم اجتماعي: بين 1- 2 متر تا 3- 6 متر
در مقابل اشخاص غريبه و اشخاصي كه آشنايي كمتري با آن ها داريم چنين فاصله اي را حفظ مي كنيم. 4- حريم عمومي: بيش از 3- 6 متر
هنگامي كه مخاطب ما يك گروه بزرگ است، اين حریم فاصله اي است كه براي راحت بودن انتخاب و حفظ مي كنيم.
بهره گيري عملي از اندازه حريم ها
يك شخص معمولاً به يكي از اين دو صورت وارد حريم صميمي (يا خصوصي) ما مي شود: صورت اول اينكه خويشاوند يا دوست نزديك است و صورت دوم اينكه شخصي غير از دوست است و احتمالاً مقصودي خصمانه (متجاوزانه)دارد و يا در صدد حمله به ما است. با اينكه ما معمولاً افراد غريبه را كه وارد حريم اجتماعي يا شخصي ما مي شوند تحمل مي كنيم ولي ورود يك غريبه به داخل حريم صميمي (خصوصي) مان موجب تغييرات فيزيولوژيكي در بدنمان مي گردد. تپش قلب سرعت مي گيرد، آدرنالين به سمت خون سرازير مي شود و جريان خون به داخل مغز و عضلات شدت مي گيرد تا از نظر جسمي ما را آماده مبارزه يا فرار نمايد. اين بدان معني است كه وقتي دست خود را دوستانه بر روي يا دور بدن شخصي كه تازه با وي آشنا شده ايد قرار مي دهيد شايد منجر به پديد آمدن يك احساس منفي در آن شخص شويد گو اينكه آن شخص براي اجتناب از آزردن شما شايد لبخند بزند و به ظاهر خود را خشنود نشان بدهد. اگر مايليد مردم در حضور شما احساس راحتي بكنند قانون طلايي "حفظ فاصله" را رعايت كنيد. حضور در اماكن پر ازدحام مانند كنسرت ها، سينماها، آسانسور، قطار يا اتوبوس موجب تجاوز اجتناب ناپذير به حريم صميمي سايرين مي شود و بروز عكس العمل هاي مردم نسبت به اين تجاوز با هم متفاوت است.
فهرستي از قوانين غير مكتوب وجود دارد كه تو صیه می شود هنگام رويارويي با شرايط پر ازدحام مانند آسانسور شلوغ يا وسيله نقليه اكيداً از آن پيروي نمایید:
1- اجازه صحبت كردن با شخصي را نداريد و اين شامل آشنايان نيز مي شود.
2- در تمام مدت از خيره شدن در چشم ديگران بايد اجتناب كنيد.
3- بايد چهره خود را ثابت نگه داريد و هيچ گونه احساساتي نبايد نمايان شود.
4- چنانچه كتاب يا روزنامه اي پيش رو داريد بايد به ظاهر عميقاً مجذوب آن شويد.
5- هر چه ازدحام بيشتر باشد ميزان حركات بدن شما بايد كمتر باشد.
6- در آسانسورها ناگزير به تماشا كردن شماره هاي طبقات در بالاي سرخود هستيد!
اغلب شنيده ايم كه هنگام صحبت از افرادي كه در ساعات شلوغ با وسيله نقليه عمومي به سر كار مي روند با عناوينی چون غمگين و ناراحت و نوميد ياد مي شود. اين برچسب ها به علت چهره خالي و بدون احساس مسافران مورد استفاده قرار مي گيرد. اما اين برآورد غلط از سوي بيننده است. در واقع، چيزي كه بيننده مشاهده مي كند گروهي از مردم اند كه از قوانين مربوط به تجاوز اجتناب ناپذير به حريم صميمي افراد در يك مكان عمومي شلوغ پيروي مي كنند.
باتوجه به اين گفته ها به راحتي مي توان فهميد كه چرا مناطقي كه از بالاترين تراكم جمعيت انساني برخوردارند بالاترين ميزان جنايت و خشونت را نيز دارا مي باشند .
بازجويان پليس از شيوه تجاوز به حريم ها براي كاستن از مقاومت مجرمين در حين بازجويي استفاده مي كنند. آن ها مجرم را روي يك صندلي ثابت و بدون دسته در يك فضاي خالي قرار مي دهند و سپس در حاليكه سوال مي پرسند كراراً به حريم خصوصي و حتي خيلي خصوصي او تجاوز مي كنند و تا زماني كه به نتيجه برسند به آن وضعیت ادامه می دهند. اغلب زمان كوتاهي طول مي كشد تا با اين حمله هاي مكرر به حريم های خصوصی، مقاومت مجرم درهم بشكند.
http://ranginkaman.com/edit.aspx?tabid=51&mid=342&def=viewfeature&itemid=32
نوشته شده توسط: yahyaee در August 29, 2006 04:53 PM