September 10, 2006 06:50 AM
آداب انتقاد
آداب انتقاد
محمد كياسالار
انتقاد هم مثل هر چیز دیگری، خوبش خوب است و بدش بد. اگر میخواهید انتقادتان خوب و سازنده باشد، 16 نکته زیر را رعایت کنید:
1
خودتان را خسته نکنید
قبل از این که شروع کنید به انتقاد کردن، اول مطمئن شوید که آنچه میخواهید مورد انتقاد قرار بدهید، واقعا غلط بوده و مستحق انتقاد. بعدش مطمئن شوید ر�?تار آن شخصی را که میخواهید مورد انتقاد قرار بدهید، درست ارزیابی کردهاید. اگر طر�? مقابل را خوب میشناسید و مطمئنید که انتقادهایتان هیچ تاثیری روی او نخواهد داشت، از خیر انتقاد بگذارید و خودتان را خسته نکنید. اگر مطمئنید که طر�? مقابل، توان تغییر دادن آن خصوصیتی را که مورد انتقاد شماست ندارد، باز هم معقول نیست از او انتقاد کنید. برای انتقاد سازنده �?قط یک دلیل موجه داریم و بس: شما و طر�? مقابل، میخواهید به نتیجه بهتری دست پیدا کنید و مطمئنید که این کار، شدنی است. نکته در این جاست که �?رد مقابل باید با انتقاد شما ر�?تار و عملکردش بهتر شود و واقعا پیشر�?ت کند.
2
بزنید به هد�?
دقیقا به هد�? بزنید و بگویید که مشخصا کدام قسمت از ر�?تار یا گ�?تار طر�? مقابلتان مورد انتقاد شماست و انتظارش را نداشتهاید مثلا. منظورتان را البته در ل�?ا�?ه هم می توانید ب�?همانید. اما اگر این کار را به دقت انجام ندهید، ممکن است تمام تلاشتان به باد برود. در پایان انتقاد باید مطمئن شوید که طر�? مقابلتان دقیقا �?همیده است دلیل و انگیزه اصلی انتقاد شما از او چیست. این نکته مهمی است.
3
تا ضرورت ندارد، نگویید
اگر از یک ن�?ر، زیاد انتقاد کنید؛ قصد و هد�?ی که در پشت انتقادتان دارید گم میشود و تاثیر حر�?هایتان کم. اگر به طر�? مقابلتان زمان کا�?ی برای اصلاح ر�?تار و گ�?تارش ندهید، باز هم احتمال رنجش او از شما زیاد است. �?قط وقتی لب به انتقاد باز کنید که �?کر میکنید ضرورت دارد. اگر در طر�? مقابلتان ر�?تارهای زیادی وجود دارد که مورد انتقاد شماست، بهتر است هر د�?عهای که میخواهید از او انتقاد کنید، بیشتر از یک مورد را برای مطرح کردن انتخاب نکنید.
4
«همیشه» و «هرگز» را �?راموش کنید
از کلماتی مثل «همیشه» و «هرگز» برای توصی�? ر�?تارهای من�?ی دیگران است�?اده نکنید. مثلا نگویید: «تو همیشه با صدای بلند میخندی» یا «تو هیچوقت به حر�? من دقت نمیکنی» و . . . این کلمات، شخصیت آدمها را �?رو میبرد به لاک د�?اعی و این حس به آنها دست میدهد که شما متمرکز شدهاید روی نقاط ضع�?شان و چشمتان را به نقاط قوتشان بستهاید. «بعضی اوقات» و «معمولا» و امثالهم خیلی موثرترند از «همیشه» و «هرگز» و امثالهم.
5
شوخی را با انتقاد مخلوط نکنید
اگر چه شاید بامزه به نظر برسد که به هنگام انتقاد کردن از این و آن، حر�?هایتان را با شوخی مخلوط کنید اما بیشتر آدمها آن را این طور تعبیر میکنند که دارید آنها را مسخره میکنید و در چنین شرایطی هم طبیعتا دیگر نمیشود به انتقادتان بگویید انتقاد سازنده.
6
از مقایسه کردن بپرهیزید
اگر مزایای ر�?تاری و گ�?تاری یک ن�?ر دیگر را به رخ طر�? مقابلتان بکشید معمولا تاثیر انتقادتان معکوس میشود. از هر گونه مقایسهای که منجر به تحقیر �?رد انتقاد شونده میشود، پرهیز کنید. این کار، سازندگی انتقادتان را مخدوش میکند اما مقایسههایی که طر�? مقابلتان در آنها دست بالا را خواهد داشت، مطلوباند و حسن نیت شما را به �?رد انتقاد شونده منتقل میکنند.
7
توی جمع انتقاد نکنید
انتقاد از یک ن�?ر در میان جمع، معمولا منجر به ایجاد حس حقارت ـ و دست کم حس شرمندگی ـ در �?ردی میشود که از او انتقاد میکنید. چنین انتقادهایی در بیشتر مواقع موجب رنجش خاطر میشوند و نتیجه مطلوبی در پی ندارند اما انتقادهایی که در خلوت انجام میشوند، گویای حسن نیت انتقاد کنندهاند و بار سازندگیشان بیشتر است.
8
به موقع بگویید
شاید بهترین موقع برای انتقاد کردن، مدت کوتاهی پس از ارتکاب همان عملی باشد که میخواهید از آن انتقاد کنید. البته تا آنجا که در توانتان هست باید سعی کنید زمینه را برای یک گ�?تگوی خصوصی در خلوت و بحث بیطر�? با �?رد انتقاد شونده �?راهم کنید.
9
مثبت شروع کنید
هر آدمی دوست دارد که نقاط مثبتش هم دیده شود و مورد تحسین قرار بگیرد. به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع کردن به انتقاد و تذکر دادن نقاط ضع�?، از یک یا چند نقطه قوت در �?رد انتقاد شونده یاد کنید و پس از اشاره به این ویژگیهای مثبت، بگویید که در او یک نقطه ضع�? هم از میبینید که اگر بهبود پیدا کند نقاط مثبتش را پررنگتر خواهد کرد. در پایان انتقاد هم دوباره به خوبیهای او اشارهای کنید تا حس مثبتاش، او را به تغییر و بازسازی آن نقطه ضع�?، ترغیب کند.
10
ویران نکنید، بسازید
«من مطمئنم که تو خیلی بهتر از اینها میتوانی انجام وظی�?ه کنی چون . . . من مطمئنم که میتوانم توی این قضیه روی تو حساب کنم چون. . .» گ�?تن چنین جملاتی باعث میشود اعتماد به ن�?س طر�? مقابلتان ا�?زایش پیدا کند و حس کند که شما دلاتن میخواهد او از وضعیتی که دارد به وضعیت بهتری دست پیدا کند. اما اگر لحن و کلماتی که برای انتقاد کردن انتخاب میکنید، نامناسب باشد؛ طر�? مقابلتان حس میکند که شما میخواهید او را زمین بزنید و به این ترتیب، تاثیر حر�?ها و انتقاداتتان به حداقل میرسد.
11
عصبانی نشوید
تا وقتی خودتان نخواهید، هیچکس نمیتواند شما را آنقدر عصبانی کند که کنترلتان را از دست بدهید. همیشه وقتی در برخورد با دیگران عصبانیت به خرج میدهید، پیشتر و بیشتر از آنکه به طر�? مقابلتان آسیب بزنید، به خودتان آسیب میرسانید. عصبانیت نمیگذارد حر�?هایتان منص�?انه شنیده شود. وقتی انتقاد میکنید، اجازه ندهید احساسات شخصیتان مزاحم تاثیر حر�?هایتان شود.
12
غیرمستقیم اشاره کنید
به صراحت و مستقیما شروع به انتقاد و سرزنش نکنید. سعی کنید با طرح سوالاتی هد�?دار، شخص را وادار کنید تا مسیر بحث را به همان سمتی که شما میخواهید بکشاند و آنوقت حر�?تان را شروع کنید. تواناییها و هوش و استعداد طر�? مقابلتان را به خاطر کاری که اشتباه انجام داده و حالا مورد انتقاد شماست، یکباره زیر سوال نبرید.
13
بگذارید از خودش د�?اع کند
با چند سوال هد�?دار و غیر مستقیم، سعی کنید او را در وضعیتی قرار بدهید که خودش همه حر�?ها را بزند. او با این کار، میتواند از خودش د�?اع کند و لااقل آن مسالهای را که مورد انتقاد شماست، از زاویه دید خودش برایتان تعری�? کند. به این ترتیب، شاید در تصمیم شما برای انتقاد کردن، تجدید نظری به وجود بیاید. وقتی شما و طر�? مقابلتان با هم به نتیجه مشترکی برسید، احتمال این که در پایان بحث بتوانید به نتیجه دلخواهتان برسید بیشتر میشود.
14
موضوع را روشن کنید
تا آنجا که ممکن است، وضعیت مورد بحث را برای خودتان روشن کنید. برای این که بتوانید یک مساله را به خوبی حل کنید، باید شرایط را خوب درک کنید. درباره زوایای مختل�? موضوع مورد بحث، از خودتان سوال کنید و سعی کنید به آن سوالها جواب بدهید. تا آنجا که برایتان مقدور است خودتان را در شرایط طر�? مقابل قرار بدهید و سعی کنید موضوع را از چشم او ببینید و شرایطش را درک کنید. در میان گ�?تارهای انتقادآمیزتان هم بهتر است هر از گاه به این موضوع اشار کنید که مثلا اگر من جای تو بودم یا اگر من توی این موقعیت قرار میگر�?تم . . . و بعدش هم نظر او را درباره پیشنهادتان جویا شوید.
15
اشتباهاتتان را قبول کنید
وقتی در لابهلای حر�?هایتان به اشتباهات خودتان هم اشارهای میکنید و آنها را میپذیرید، طر�? مقابلتان هم راحتتر میتواند اشتباهات خودش را قبول کند.
اگر مقدور است بدون این که اسمی از شخص یا اشتباهش به میان بیاورید (به ویژه در میان جمع) مشکل را به صورت غیرمستقیم و به نحوی مطرح کنید که �?قط شما و طر�? مقابلتان از موضوع سر در بیاورید، این کار را انجام بدهید. این شیوه در خیلی از موارد جواب میدهد.
16
گاهی تنبیه کنید
اگر شما مدیر یک مجموعهاید و یکی از زیردستانتان خطایی میکند که باید مورد انتقاد قرار بگیرد، یکی از بهترین راهها برای انتقاد از او و تنبیه کردنش این است که اول، اشتباهش را به او تذکر بدهید و بعد، از خود او بخواهید که تنبیهی برای خودش در نظر بگیرد. در بیشتر موارد، تنبیهی که آن شخص برای خودش در نظر میگیرد بیشتر و سنگنتر از آن چیزی است که شما در ذهنتان برای او در نظر گر�?ته بودید. اما اگر آنچه او گ�?ت، خیلی کمتر از آن چیزی بود که شما در ذهن داشتید، تعار�? را بگذارید کنار: «متاس�?انه این تنبیه از آن تنبیهی که من برای شما در نظر گر�?تهام خیلی سبکتر است، به نظر من عادلانهترین تنبیه برای این کار شما این است که . . .»
وقتی از شما بد انتقاد میکنند. . .
هیچ آدم عاقلی نباید از انتقادهای خوب و سازنده �?رار کند اما همه انتقادها خوب نیستند. با انتقادهای بد چه کار کنیم؟ به هر حال، همهمان هر از گاهی مجبوریم با چنین انتقادهایی هم مواجه شویم. اجازه ندهید چنین انتقادهایی شما را به هم بریزد. در مواجهه با چنین انتقادهایی از 5 توصیه زیر غا�?ل نشوید:
1
پاسخهایتان را کوتاه کنید
�?ارغ از لحن و کلماتی که در انتقاد علیه شما به کار گر�?ته میشود، یک بار سعی کنید به حقایق حر�? طر�? مقابلتان بیندیشید و آن را ارزیابی کنید. انصا�? بدهید. واقعا آیا هیچ رگهای از حقیقت در آن حر�?ها پیدا نمیشود؟ اگر انتقادها تا این حد مغرضانه است و شما هم مجبورید جوایب به آن انتقادها بدهید، بهتر است به حداقل ممکن اکت�?ا کنید: «ممنون. . . بسیار خوب. . . درباره آن �?کر میکنم. . . اطلاع چندانی در این مورد ندارم. . . حالم چندان مساعد نیست. . .»
2
دنبال مثبت بگردید
در طول مدتی که دارند از شما انتقاد میکنند، آرام و خوشخو باشید. اعصابتان را بیجهت به هم نریزید. اگر یک انتقاد را «ویرانگر» ارزیابی کنید احتمالا سختتر میتوانید با آن کنار بیایید. این طبیعی است. سعی کنید هر چه میگویند بر این مبنا بگذارید که ممکن است جنبههای سازندهای هم داشته باشد. در مقابل انتقادهای ویرانگر هیچ لزومی ندارد که در لاک د�?اعی �?رو بروید. زمان کار خودش را میکند. همه نابینا نیستند.
3
اشتباهاتتان را بپذیرید
اشتباهی را که مرتکب شدهاید بپذیرید اما لزومی ندارد که احساس گناه کنید. بابت اشتباهتان صادقانه عذرخواهی کنید و بگویید که حاضرید هر چه از دستتان برمیآید برای جبران اشتباه خودتان و بهتر شدن اوضاع انجام بدهید و واقعا هم این کار را بکنید. عذرخواهیهای نمایشی و عجیب و غریب �?قط خودتان را شرمندهتر میکند و طر�? مقابلتان را ناراحت. یک اقرار مختصر زبانی و جبران در عمل، خیلی بهتر است.
4
ابهامات ذهنیتان را ر�?ع کنید
به انتقادی که علیهتان مطرح میشود، خوب گوش کنید و دربارهاش �?کر کنید. آیا موضوع انتقاد را درست �?همیدهاید؟ اگر پاسختان من�?ی است، حتما ابهامات ذهنیتان را ر�?ع کنید. مثلا اگر کسی به شما میگوید که از اخلاقتان خوشش نمی آید، بپرسید و ب�?همید که دقیقا نسبت به کدام قسمت از ر�?تارتان معترض است. از طر�? مقابلتان بخواهید که در انتقادش صریح باشد تا شما حر�?ش را دقیقا درک کنید و در اصلاح خودتان بکوشید. تا وقتی حر�?های انتقاد آمیز را به درستی درک نکردهاید، درباره آن حر�?ها هیچ قضاوتی در ذهنتان نکنید.
5
از لاک د�?اعی خارج شوید
اگر همیشه در لاک د�?اعی �?رو بروید، از انتقادات سازنده هم بهرهای نخواهید برد. هیچوقت در شرایطی که از شما انتقاد میشود، به شخص انتقادکننده پرخاش نکنید. بگذارید حر�?ش را بزند. یادتان باشد که حتی در مغرضانهترین انتقادها هم ممکن است رگههایی از حقیقت وجود داشته باشد و شاید در میان چنین انتقاداتی هم وسیلهای پیدا بشود که شما را به بهتر شدن، نزدیکتر کند.
http://kiasalar.com/?p=73
نوشته شده توسط: yahyaee در September 10, 2006 06:50 AM