February 19, 2008 08:07 AM
مبانی و اصول ارتباطی از دیدگاه اسلام
اسلام تأکید بسیاری به برقرار ارتباط دارد، از جمله مبانی و اصول ارتباطی عبارت است از:
1- برقراری ارتباط. 2- بخشش یکدیگر در ارتباط. 3- دوری گزیدن از جدائی و دوري از پشت کردن به یکدیگر.
امام علی (ع) در این باره می فرماید: " بر شما باد به ارتباط و بخشش به یکدیگر و دوری گزیدن از جدائی و پشت کردن به یکدیگر."
نهج البلاغه، نامه47
ترک نزاع بر وفق حق و عدالت
ديد ه ايد که بعضی اوقات بعضی آتش آور معرکه می شوند، و تحريک می کنند و اصرار می کنند تا کسی را با فرد ی درگير نمايند، با اينکه دانسته يا ندانسته موجب ظلم می کنند و به جفا کسی را وارد ستمی می نمايند
و موجب تضييع حقی می شوند. رفتار بزرگان ديني مي تواند معيار مناسبي
الگوي رفتاري مي باشد. در روايات آمده است: مردي به امام صادق (ع) عرض كرد: بين من وكساني در پاره اي از امور، كشمكش و نزاع در گرفته است، من مي خواهم از آن منازعه دست بردارم ولي اشخاصي از اين كار مَنعم مي كنند و مي گويند ترك منازعه براي تو باعث خواري و ذلّت خواهد شد. حضرت فرمود:" ذليل آن كسي است كه ستم مي كند، يعني اگر ترك نزاع بر وفق حق و عدالت است اقدام كن و به گفته آنان كه مانع اين كارند ترتيب اثر مده."
بحار، جلد 17، ص 173
ارتباطات و قدرشناسی و سپاسگزاری از کار نیکو
چگونگی رسیدن به خواستگتها راه و روش مختلفی دارد، که بعضی سالم هستند، یکی از راههای رسیدن به خواسته انسان که موجب استمرار انجام کار نیکو توسط افراد نیکوکار می شود، تشکر از کار نیک می باشد، قدردانی از افراد نیکوکار و کارهای شایسته می تواند موجب استمرار کار نیک شود، امّا بر عکس ناسپاسی و عدم قدرشناسی از نیکوکاران و کار نیک افراد زمینه دلسردی و ترک کار نیک را فراه می نماید. این قدردانی می تواند شامل زحمات افراد مانند پدر و مادر، همسر و فرزند و مسئولین و کارگزاران و خیرین و نیکوکاران را شامل شود، به هر حال تشکر از کار نیک موجب مسرّت و رضایتمندی فرد نیکوکار و ادامه انجام کار نیکو می گردد و ناسپاسی از فرد نیکوکار موجب ترک عمل نیکو می گردد، که این کار مورد نکوهش بزرگان دین قرار گرفته است.
امام جعفرصادق(ع) می فرمايد: "خدا لعنت كند راه زنانِ نيكي را، يعني كسي كه به وي نيكي مي شود، اما او ناسپاسي مي كند و در نتيجه نيكوكار را از نيكي كردن به ديگران باز مي دارد."
الاختصاص، ص241
یکی از روشهای موفق در ارتباطات این است که از مردم شناسی برخوردار باشی به طور مثال اگر مایلید با شما خوب رفتار شود ببینید چگونه رفتاری درشأن شماست و چگونه رفتار کنند رضایتمندی شما را فراهم می نماید همانطور با دیگران رفتار نما، البته در این روش چند مسئله قابل توجه است ، یکی اینکه اگر طرف مقابل شماجنبه نداشته باشد و ارزش کار شما را نداند و فکر کند که شما به خاطر صفات پسندیده آن فرد و یا دليل دیگری این کار را انجام می دهید و این رفتار مشکلزا می شود و یا اینکه بعضی که متکبر هستند، با چشم تحقیر نگاه می کنند و رفتار شما را وظیفه ای در برابر خود بدانند و اینگونه برداشتها می تواند زمینه به خطر انداختن سلامت ارتباطی را فراهم می نماید. دیدگاه اسلام بر اساس انسانی بودن رفتار هست، حال رفتار متقابل هم گاهی می تواند این رفتار را تحت شعاع قرار دهد، ولی با توجه به مبانی اسلام و عقلانیت باید در حد توان رفتار از ارزشهای انسانی برخوردار باشد و چون طبیعت و سرشت افراد احترام و رفتار انسانی را بیشتر می پسندد، این رفتار می تواند به آسایش ارتباطی منجر شود و زمینه روابطی سالم و مطوئن فراهم نماید.
حضرت علي ( ع ) فرمودند :
براي مردم آن را بخواه كه براي خود مي خواهي و با دگران طوري رفتار كن كه مايلي در برابرت آن چنان كنند .
مستدرك 2 ، ص 309
ارتباطات دارای فنون رفتاری متعدد متناسب با رفتار های مرتبط می باشد، مدیریت رفتار در ارتباطات تآثیر بسزائی دارد، از جمله رفتارهائی که موجب حفظ ارتباطات می شود، سازش و مدارا نمودن در ارتباطات می باشد، که ترک این رفتار موجب لطمه های ارتباطی می شود. امام جواد (ع) می فرماید: " آنکه سازش و مدارا را ترک کند، ناگواری به او روی آورد."
بحارالانوار، ج68،ص341
ویژگیهای بدتربن مردم، یا بد ترین افراد:
بر قراری ارتباطات افراد بستگی به تآثیرات رفتارها و گفتاررهای یکی از خصوصیّات بدترین مردم این است که از افراد ترس شرشان از آنان پرهیز می کنند.
حضرت علي ( ع ) در این رابطه چنين فرمودند :
بدترين مردم كساني هستند كه دگران از ترس شرشان از آنان پرهيز مي كنند.
مستدرك ، جلد 2 ، ص 339
توجه به رضایتمندی در ارتباطات:
اسلام مسائل ارتباطاتی افراد را با توجه به حفظ سلامت ارتباطات و رضایتمندی طرح نموده است و این موضوع در رابطه با بهره مندی از مال یکدیگر هم صادق است. حضرت محمّد (ع) می فرماید:" برای هیچ کس چیزی از مال برادرش روا نیست مگر با رضایت خود او."
خودپسندی و غرور و مطمئن شدن به خود از موانع ارتباطات
بعضی وقتی در ارتباط با افراد دیگر روبرو می شوند خود را برتر از آنان می بینند ولی این برداشت از خود نه بر اثر رفتار ضعیف افراد مرتبط با آنان است، و یا به دلیل برتری فضیلتی و علمی فرد است، بلکه به دلیل عدم تربیّت نفس و خودپسندی و خود بزرگ بینی و غرور کاذبیست که موجب شناخت اشتباه فرد از خودش می شود.
در این باره نیز آمده است:
امام هادی (ع):
آن که از خودش راضی شود، ناراضیان از او فراوان شوند.
بحارالانوار،ج72،ص316
ارتباطات و تآثیر حفظ کرامت پدر و مادر احترام به پدر و مادر :
رعایت کرامت پدر و مادر بر فرزندام واجب و لازم است، اما رعایت این اصل نه تنها باعث بزرگی شخصیّت فرزندان می گردد و هم موجب حفظ کرامت پدر و مادر می شود که موجب رحکت خداوند و افزایش روزی و طولانی شدن عمر هم می گردد.
حضرت محمّد (ص) در این باره می فرمایند:
هر که خوش دارد عمرش دراز و روزی اش بسیار شود، به پدر و مادرش نیکی کند.
میزان الحکمه، ح22671
ارتباطات و شخصیّت اندیشه برتر در پرهیز از فکر ظلم وستم به دیگران
اسلام فقط به عمل انسان کار ندارد مراحل بالاتر رشد و ترقی را در نظر دارد ، به طور مثال اسلام به نیت، فکر و آنچه در دل می گذرد نیز توجّه داشته است و این مراحلی از رشد دوره تطور انسانی می باشد. در اینجا به سخن حضرت محمد(ع) اشاره داریم که به جزء ستم نمودن به اندیشه ستم ننمودن هم تأکید دارد و عما نیندیشیدن به ظلم نمودن از ارزشهای بالادانسته است. حضرت چنین می فرمایند:
" برترین اندیشه این است که آدمی صبح کند و به فکر اندیشه ستم به کسی نباشد."
من لایحضره الفقیه، ج4،ص353
ارتباطات و حفظ کرامت انسانی افراد
اسلام توجه زیادی به حفظ کرامت افراد دارد و برای تحقیر افراد مجازات سختی بر شمرده ایت. حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:
هر کس مرد یا زن مؤمنی را به سبب تهیدستی یا کم بضاعتی خوار و حقیر شمارد، خداوند متعال در روز رستاخیز او را انگشت نما و سپس رسوایش کند.
بحارالانوار،ج72، ح52.
حفظ کرامت انسانی در ارتباطات
دیدگاه اسلامی توجه خاصی به حفظ کرامت انسانی و قدر و منزلت انسان دارد،
حضرت محمّد (ع) در رابطه با ضرورت توجه به مبانی اخلاقی ارتباطات
می فرمایند:
" هیچ یک از شما نباید احدی از بندگان خدا را خوار و بی مقدار شمرد؛ زیرا نمی داند که کدامیک از آنها دوست و ولی خداست."
بحارالانوار،ج75، ص147،ح21
"هر کس مرد یا زن مؤمنی را به سبب تهیدستی یا کم بضاعتی خوار و حقیر شمارد، خداوند متعال در روز رستاخیز او را انگشت نما و سپس رسوایش کند."
بحارالانوار،ج72، ح52.
ارتباطات و روش نیکو تبلیغ و امر به معروف
خیلی از روشها امر امر به معروف را کاری زشت و غیر قابل پذیرش نشان داده است، یکی از دلائل این مسئله می تواند نحوه روش تبلیغ باشد. دیدگاه اسلامی به نیکو بودن روش دعوت تأکید دارد. حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:
هر که مردم را به نیکی ها دعوت می کند، باید روش دعوتش نیکو باشد.
مسند الشهاب، ج1،ص258
ارتباطات و آئینه بودن برادر مؤمن
در ارتباطات برادران دینی آئینه بودن برادر مؤمن موجب می شود که ناراحتی از برادر خود کم شود نه اینکه آئینه بودن موجب افزایش ناراحتیهای او شود،
حضرت محمّد (ص) در این باره می فرماید:
مؤمن آئینه برادرش است، ناراحتی ها را از او دور می سازد.
وسائل الشیعه، ج12،ص210
ارتباطات و همکاری و تعاون
بعضی در ارتباطات خود فکر می کنند که مثلا چون دوست و رفیق هستند و یا اینکه همکار هستند پس باید در هر موردی که پیش آمد با هم همکاری نمایند و همدیگر را تنها نگذاشته و یاری دهند، حتی در بعضی اتفاقات ناگوار شاهد چنین نگرشها وبرداشتهای اشتباه هستیم.
امّا نگاه عدل گستر اسلام با تأکید همکاری در نیکوکاری و پرهیزکاری، کیفر سختی را برای
همکاری در گناه و تجاوز بر شمرده است. در قرآن سوره مائده ، آیه دو چنین آمده است:
در نیکوکاری و پرهیزکاری همکاری کنید نه در گناه و تجاوز و از خدای بترسید که او به سختی کیفر می دهد."
قرآن، سوره مائده، آیه2.
ارتباطات و توجه به امانت سپاری به فرد امین
بعضی هر کاری انجام می دهند و بعد از خداوند حمایت می خواهند، اسلام با اینگونه حمایت مخالف است، به طور مثال اگر شما مالت را به دست فرد عیر امینی سپردی و بعد انتظار حفظ آنرا داشتی، اینکار غیر معقول و نتیجه ای نامعلوم دارد.
حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:
کسی که به فردی غیر امین امانت سپارد، خداوند ضامن او نیست؛ زیرا او را به امانت سپاری به غیر امین باز داشته است.
بحارالانوار،ج103،ص179، ح3.
ارتباطات و خصوصیات و ویژگیهای بهترین فرد یا افراد امّت
ویژگیها و خصوصیّات فردی که بهترین پیروان دیدگاه اسلامی را به خود اختصاص می دهد، عبارت است با بردباری در برابر بی خردی دیگران، گذشت در برابر جرم و ستم دیگران و شکیبائی در برابر آزار و اذیّت دیگران. امّا این خصوصیّات به این معنی نیست که راه برای سبک مغزی و ظلم و اجحاف و آزار و اذیّت باز گذاشته شود و باید برای جلوگیری از برخوردهای بی خرد و ظلم و اجحاف و آزار و اذیّت
قوانین و برنامه ها و آموزشها برقرار شود تا وضعیتی ایجاد نشود، که بعضی بدین سبب از آن جامعه گریزان شوند، ولی اگر فردی با وجود توانائی هائی که دارد، اینگونه برخورد نماید که در برابر بی ادبی و جهل و سبک مغزی و جرم و ستم و آزار و ستم دیگران بردباری و شکیبائی و گذشت نماید، این فرد از بزرگواری و شخصیّت برجسته ای برخوردار است. حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:
" بهترین امّت من آنان هستند که هر گاه نسبت به آنان بی خردی شود، تحمّل کنند و چون در حق آنان جرم و ستمی شود گذشت کنند و هر گاه آزار و اذیّت شوند شکیبائی ورزند."
تنبیه الخواطر، ج2، ص123.
ارتباطات و خصوصیّات نادان:
عدم اندیشه صحیح و سنجش در سخن و روحیه ستمگری از جمله خصوصیّات فرد نادان است. اینگونه فرد در ارتباط با دیگران نیز نمی تواند رفتار شایسته ای داشته باشد. حضرت محمّد در رابطه با آثار وعلل رفتار فرد نادان در ارتباط با دیگران چنین می فرماید: " خصوصیّت نادان این است که درباره هر کس که با او در ارتباط است ستم روا دارد، به فرو دستش دراز دستی کند، بر بالا دستش گردنفرازی نماید و بدون آن که در سخن بیندیشد زبان به گفتار گشاید."
تحف العقول، ص29
یقین به امید به خداوند و ترس از انجام گناه عامل حفظ و کنترل انسان از انجام بدیها:
در مراتب کمال مرتبه ایست که انسان به یقین می رسد و یکی از مهمترین علم یقین علم بر این است که سبب ساز کارها خداوند است و همه واسطه هستند از طرف خداوند، البته فهم این مطلب که برخورداری از نعمتها با ناسپاسی آن و رفتن به راه غیر خداوند و آزمایشات خداوند و وجود افراد و جامعه صالح در رسیدن انسان به حقوقش از دیگر مسائلی هست که با وجود به آنها انسان به این مرتبه برسد که همه چیز را از آن خداوند بداند و او را دستگیرنده و بالابرنده خود به یقین بداند، که این مرتبه هم به لحاظ تأثیرات شخصیتی آن و هم به لحاظ مرتبه معرفتی و عرفانی آن مرتبه بالائی محسوب می گردد و به آسانی انسان به دست نمی آورد، حسن ظن انسان به خداوند به همین معنیست که انسان به جز خداوند به کس دیگری امید نداشته باشد، و جز از انجام گناه از چیز کس و چیز دیگری نترسد.
امام جعفرصادق ( ع ) می فرماید:حسن ظن به خداوند آن است كه جز به خدا، به كس ديگري اميد نداشته باشي و جز از گناهانت از كس ديگری نترسي. كافی، ج2، ص72
شاید بعضی فکر کنند این مرتبه می تواند موجب تکبر شود ولی اینگونه نیست، وقتی انسان متواضع و فروتن به اندازه باشد و خود را در برابر خداوند ناچیز ببیند وآگاهانه و با اخلاص او را قادر بر مسائل زندگی خویش ببیند،و مستمر از او طلب کمک بخواهد، محال است که متکبر شود.
یقین به امید به خداوند و ترس از انجام گناه عامل حفظ و کنترل انسان از انجام بدیها می شود.
در اينجا معناي خدا ترس بودن بيشتر روشن مي گردد، منظور از خداترس بودن ترسيدن از انجام گناه در محضر خداوند است، و ترس از نتيجه اعمال گناه می باشد، نه اينکه خداوند ترسناک است، يا خداوند نياز داشته باشد که انسانها از او بترسند، وقتي که انسان ازانجام گناه مي ترسد، اين ترس عاملی مي شود تا انسان خود صحّت کارهايش را نظارت و کنترل نمايد، و خويشتن را از انجام کارهای نتدرست محافظت نمايد و شخصيتی خطاکار نداشته باشد و اين موضوع حتّی در پيري بر رفتار و کارهای انسان مؤثر مي باشد، در اين باره
حضرت علي ( ع ) نیزمي فرمايد: شايسته انسان است كه در پنهان، خدا ترس باشد، خويشتن را از عيوب ونقايص محافظت نمايد، و در ايام پيري بر اعمال خير خود بيفزايد. شرح ابن ابي الحديد ، جلد 20 كلمه 205 ، ص 278
يکی از راههای جلب رضايت خداوند اين است که انسان در ضمیر خود خيرخواه مردم جهان باشد، و ذهنیات و افکار انسان باید برای همه مردم جهان باید به نیکی بیندیشد و انسان در ضمیرش خیرخواه مردم جهان باشد.
حضرت علي ( ع ) در این باره می فرماید :
بهترين و رساترين وسيله جلب رحمت الهي آن است كه آدمی در ضمير خويش خيرخواه تمام مردم جهان باشد.
غرر الحكم، ص 271 و 212
ارتباطات و خیرخواهی و خوش گمانی مردم نسبت به هم
بر عکس آنچه که منحرفین فکری و دشمنان اسلام ترویج نموده اند و اسلام را دین خشونت تبلیغ نموده اند، در جای جای دیدگاههای اسلامی جوانمردی، در ستکار و خیرخواهی و صلح و آرامش در مرام اسلامی بسیار دیده می شود، به جز مواردی که به آنها برای حفظ جان و میهنشان و دینشان دستور جهاد داده شده است، در موارد دیگر ضمن حفظ حقوق افراد ، خداوند جامعه و مردم را به خیرخواه بودن و خوب فکر نمودن در رابطه با همدیگر توصیه می نمابد.
حضرت علی ( ع ) در این باره می فرماید:
خداوند دوست دارد كه مردم درباره هم خوب فكر كنند و خير خواه يكديگر باشند.
غرر الحكم، ص 212 و 271
البته توجّه به این نکته ضروریست که اسلام به مسائل دیگری نیز توجّه لازم داشته است، مسائلی که در رابطه با شناخت مردم و ملاحظاتی که باید در ارتباطات مورد توجّه افراد قرار گیرد، نیز مورد توجّه مبانی و اصول ارتباطات در اسلام می باشد. امام خیرخواهی و تفکر مثبت به مردم یک اصل انکار ناپذیر در مرام ومنش اسلامیست، گرچه مسائل دیگر هم در ارتباطات از نظر اسلام باید بدان توجه لازم صورت پذیرد، که در مباحث دیگر مبانی و اصول ارتباطات در اسلام در باره آن سخن می گوئیم
ارتباطات و خصوصیّات نادان
عدم اندیشه صحیح و سنجش در سخن و روحیه ستمگری از جمله خصوصیّات فرد نادان است. اینگونه فرد در ارتباط با دیگران نیز نمی تواند رفتار شایسته ای داشته باشد. حضرت محمّد در رابطه با آثار وعلل رفتار فرد نادان در ارتباط با دیگران چنین می فرماید: " خصوصیّت نادان این است که درباره هر کس که با او در ارتباط است ستم روا دارد، به فرو دستش دراز دستی کند، بر بالا دستش گردنفرازی نماید و بدون آن که در سخن بیندیشد زبان به گفتار گشاید."
تحف العقول، ص29.
مبانی انسانی اسلام در ارتباطات با افراد تنگدست
برای همه امکان دارد پیش بیاید که روزها و یا قسمتی از عمر خود را تنگدست شوند، اسلام با توجه به حفظ کرامت انسانی شفقت را اساس برخورد در ارتباطات با افراد تنگدست دانسته است،
حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:
همچنان که بدهکار تو، اگر توانگر باشد روانیست در پرداخت بدهیش به تو تعلّل ورزد، بر تو نیز روا نیست که، اگر بدانی تنگدست است او را تحت فشار قرار دهی.
ثواب الاعمال، ص167، ح5
پاداش مهلت دادن به افراد تنگدست
دیدگاههای اسلامی بر اساس شفقت و مهرورزیست، وام دادن به افراد تنگدست و صبر نمودن برای فرج و گشایش تنگدست دارای آثار معنوی و مادی خاص خود می باشد.
حضرت محمّد (ع) در این باره می فرماید:"هر کس به مؤمنی وامی بدهد و ( برای پس گرفتن آن ) صبر کند تا دستش باز شود، مال او زکات محسوب می شود و در نماز ، با فرشتگان باشد تا این که وامش به او برگردانده شود."
ثواب الأعمال، ص166، ح1.
" کسی که به تنگدستی مهلت دهد، خداوند در روزی که هیچ سایه ای جز او نیست، وی را در پناه سایه خود درآورد."
الکافی، ج8، ص9، ح1.
"هر که می خواهد دعایش مستجاب و اندوهش بر طرف شود، به تنگدست مهلت دهد."
کنزالعمّال، ح15398.
محسوب حساب شدن مال وام دهنده به جای زکات بواسطه مهلت برای گشایش برای فرد دستنگ، همراهی فرشتگان در نمار زمان مهلت دادن به فرد تنگدست، در سایه حمایت خداوند، برطرف شدن اندوه و برآورده شدن حاجت از جمله ثمرات مهلت دادن به افراد تنگدست به جهت پرداخت وامشان می باشد.
کیفربی توجّهی به افراد تنگدست:
امّا افسوس که افرادی به جمع اموال بسیار پرداخته و در راه خدا خرج نمی نمایند و به تنگدستان کمک نمی نمایند. امام علی (ع) در این رابطه می فرمایند:
" بزرگترین افسوس در روز قیامت، افسوس مردی است که مالی را به ناروا گرد آورده و آن را برای کسی بر جای گذاشته و او آن را در راه طاعت خدای سبحان خرج کرده باشد و بدان سبب به بهشت رود و تو به دوزخ."
نهج البلاغه، حکمت 429.
و حضرت محمّد (ع) در رابطه با تأثیرات ناراحتی افراد تنگدست می فرمایند:
"بترسید، از نفرین تنگدست".
کنزالعمّال، ح15424.
مبانی و اصول ارتباطی از دیدگاه اسلام6
ارتباطات و نشانه ها ی ایمان و معیارهای سنجش حد کمال:
ازجمله اصول و مبانی دیگر ارتباطات در اسلام ترک نزاع و لجاجت لفظی می باشد که از نشانه های ایمان و به کنال رسیدن انسان نیز می باشد.
حضرت محمّد( ص) در این باره می فرماید: " بنده به حقيقت ايمان به حد كمال نمی رسد تا آنكه نزاع و لجاجت لفظی را حتّی در جائی كه حق با وی است رها سازد."
محجه البيضاء، ج5، ص208
از اصول و مبانی دیگر ارتباطی عبارت است شتاب ننمودن در مجازات و مهلت دادن به عذرخواهی نمودن، قبل از مجازات نمودن می باشد. این اصول و مبانی که جنبه و ابعاد مختلف روانشناسی و تربیتی نیز دارد، بر اساس دیدگاههای مشرف به مسائل نیازهای روانشناسانه و تربیتی می باشد.
امام حسن (ع) پرهیز از شتاب در مجازات خطا کار می فرماید:
" در مجازات خطا کار شتاب مکن و میان خطا و مجازات راهی برای عذر خواهی قرار بده. "
بحارالانوار،ج78،ص113
ارتباطات و مبانی و اصول ارتباطی:
از جمله اصول ارتباطی دیگر عبارت است از : نیکی رفتار نمودن با برادران و گذشت و پوشاندن گناه برادران.
امام علی (ع) در این باره می فرماید:
با برادران به نیکی رفتار کن و گناهانشان را با گذشت بپوشان."
میزان الحکمه، ح12976
البته این بدان معنا نیست که اگر فردی خطا نمود از خطای او با روشها و راههای مناسب و سنجیده پیشگیری نشود. بخصوص که به دیگران و یا خود او آسیب و لطمه وصدمه های مختلف وارد نماید و موجب تضرر خود او و دیگران گردد، زیرا اینگونه حدیث ها از یک جنبه رفتاری سخن به میان آورده است و در احادیث دیگر به جنبه های دیگر رفتاری پرداخته است و پیشگیری از لطمه زدن به خود فرد و دیگران وپیروی ننمودن از خوشامدهای نفسانی که موجب آسیب و لطمه می گردد، در احادیث دیگر اشاره شده است.
از جمله اصول و مبانی ارتباطات شاد نشدن از خطای دیگران است.
امام علی (ع) ضمن نهی از شاد شدن دیگران می فرماید: " به خطای دیگران شاد مشو که همیشه از تو درستکاری سر نزند .
ارتباطات و رضایت شرط استفاده از مال برادر
بعضی عادت دارند از مال برادر خود بر می دارند بدون رضایت او، این کار در اسلام مورد تأئید نمی باشد زیرا در اسلام بسیار توجّه به رعایت حقوق افراد لحاظ شده است، از جمله این موارد عبارت است از استفاده از مال برادر، در این باره حضرت محمّد (ع) می فرماید:" برای هیچ کس چیزی از مال برادرش روا نیست مگر با رضایت خود او."
کنزّالعمال، ح30345.
ارتباطات و مردم داری و خردمندی
امروزه علوم مردم داری برای ارتباطات قوی و همچمین مسئولین مصادر مختلف و حاکمین از اهمیّت ویژه ای برخوردار است، هرچه ارتباطات گسترش بیشتررشد می نماید و همچنین هر چه مظام ها به سمت پاسخگوئی موفق تر پیش می روند و سلطه نظام ظالمانه بیشترضعیف می شود و پرداختن به مسائل و نیازهای مردم و اهمیّت دادن به حفظ کرامت و حرمت از ارزشمندی بیشتری برخوردار می شود و تأثیرات آن بیشتر بر دوام حکومتها و دوام ارتباطات روشن می شود، اهمیت نیک مردم داری بیشتر مشخص می شود، این در حالیست که دیدگاه دین اسلام در چند صد قرن گذشته به اهمیّت این مسئله مهم تأکید می نماید.
امام جعفر صادق(ع) در این رابطه می فرماید:
" نیک مردم داری یک سوم خردمندی است."
العقل والجهل فی الکتابه والسنه، ح257
در واقع میزان خردمندی افراد را می توان در مردم داری نیکوی آنها مشاهده نمود. و نیکو مردم داری نمودن جایگاه ویژه ای در خردورزی به خود اختصاص داده استبه یطوریکه از تظر امام جعفر صادق(ع) نیک مردم داری یک سوم خردمندی محسوب می شود.
ارتباطات و شناخت دوست
خوشنود کردن غیر واقعی و صحیح به مطالب باطل، گول زدن افراد با پنهان نگه داشتن آنها از حقایق به معنای خیانت است و در ارتباطات و دوستیها باید بدین رفتارها توجه کافی به عمل آید.در این باره حضرت علي ( ع ) می فرماید :
كسي كه تورا به مطالب باطل خشنود سازد و به بازي وسخنان غيرواقعي گول بزنداوحقايق را از توپنهان داشته ودرباره ات خيانت كرده است.
غرر الحكم ، ص 508
از جمله نشانه های بدترین مردم و ویژگیهای شاخص بد بودن افراد این است که دیگر افراد از ترس شر آنها از معاشرت با آنها دوری ورزند. به همین دلیل تربیّت نفس و زدودن رذائل اخلاقی از منش و خوی و رفتار و آراسته بودن خود به فضائل اخلاقی ضرورتی انکار ناپذیر برای فرد و جامعه انسانی پیدا می نماید، زیرا این مشخصه هر چه مسئولیت و امکان حضور در بعد بزرگتری پیدا نماید خطرناکتر و مردم بیشتری از شر و خطرات آن فرد در عذاب خواهند بود. به طور مثال اگر یم فرد در یک خانواده شر داشته باشد، شرش به اعضای یک خانواده می شرسد، امّا اگر شرارت فری به اندازه مردم یک کشور و یا دنیا باشد، گستره افرادی که در وحشت و ضرر و زیان خواهند بود بیشتر خواهد بود. مانند افرادی که در اشغال کشورها و یا ایجاد فساد اخلاقی و مالی و فکری و یا اعتیاد و یا و یا تهدید و کشتار و صدمه زدن به دیگران نقش کشوری و یا جهانی ایفا می نمایند. به همین دلیل مردم جهان باید کاری کنند که بهترین افراد به لحاظ شایستگیهای لازم انسانی در کنار خصوصیات لازم دیگر مدیریت و مسئولیتهای مختلف را در مراتب مختلف به عهده بگیرند، تا دنیا مردم دنیا دچار ضرر و ترس و وحشت نگردند و شاهد ظلم و ستم نباشند.
حضرت علي ( ع ) در رابطه با چنین افرادی می فرمایند:
بدترين مردم كساني هستند كه دگران از ترس شرشان از آنان پرهيز مي كنند.
مستدرك ، جلد 2 ، ص 339
www.noahmadi2.blogfa.com
نوشته شده توسط: yahyaee در February 19, 2008 08:07 AM