March 17, 2008 11:07 AM
روابط عمومي در سيره پيامبر اكرم (ص)>
” قَد كانَ لكُم في رسول الله، اُسوهٌ حَسنهٌ “
قطعاً براي شما در اقتدا به رسول خدا، سرمشقي نيكوست (سوره احزاب، آيه 21)
* چكيده:
بي ترديد، هيچ حرفهاي نمي تواند خود را بي نياز از الگو برداري و انتخاب الگوهاي برتر بداند، به ويژه آنكه بر اساس رهنمود قرآني ، پيامبر گرامي اسلام به عنوان ”خُلق عظيم“ و ”اسوة حسنه“ مطرح هستند .
در حرفه روابط عمومي نيز، الگوهايي مطرح هستند كه بر اساس روشها و ارزش هاي حاكم بر بينش و رفتار دست اندركاران اين حرفه مشخص مي شوند. وقتي سيره پيامبر اعظم(ص) را مطالعه ميكنيم ، كنشها، روشها وارزشهاي حاكم بر رفتار ارتباطي آن حضرت، دستمايه هايي را در اختيارما مي گذارد كه اگر بتوانيم آن را بر اساس نظريه هاي علمي، جمع بندي كنيم، مي توانيم الگوي جديدي از روابط عمومي را كه متاثر از خُلق عظيم محمدي(ص) است، تحت عنوان” الگوي روابط عمومي برتر“ ارائه كنيم.
گر چه پرداختن به اين موضوع از ابعاد مختلف، از جمله روشهايي ارتباطي مورد استفاده حضرت پيامبر(ص) مثل خطابه يا موعظه و ... ، تكنيك كاربردي و يا ارزشهاي حاكم بر رفتار ارتباطي پيامبر اعظم(ص) امكان دارد، ليكن در اين مقاله زمينه هايي مثل ”مهر ورزي با مردم“ ، ”صداقت“ ، ”بهره گيري از افكار عمومي و مشورت“ ، ”اخلاق نيك و نيكي با مردم“ ، ” عيب پوشي“ ، ”آگاهي بخشي و اطلاع رساني“ و ”شيوه سخنراني و سخنگويي“ مورد توجه قرار مي گيرند كه در كل مي توان آنها را اجزاي اصلي ” رفتار ارتباطي پيامبر اعظم (ص) تلقي كرد
* نكات كليدي :
سيره ( behavior ) روابط عمومي ( public relations )
صداقت ( honesty) مهر ورزي ( affection )
سخنراني ( lecture ) مشورت ( consultation )
* مقدمه :
همانطور كه مي دانيم، ”روابط عمومي“ : مديريت ارتباط با گروه هاي اجتماعي به منظور ايجاد فهم مشترك و درك متقابل توأم با اثر بخشي دوجانبه بوده و هدف نهايي آن، آگاهي بخشي، ايجاد نگرشهاي مثبت، كاهش منازعات و توسعه موارد توافق و كمك به حل مسائل طرفين ارتباطات است. همچنين بر اساس اصول اخلاقي حاكم بر اين حرفه، صداقت، دقت و صراحت، نيكي با مردم، تكريم مخاطب، كاربست روشهاي درست، پرهيز از ترفند، حيله، فريب و نيرنگ، شفافيت، توجه به نظرات پيامگيران، پرهيز از پرده دري، دوستي با مردم و ... ، از جمله مواردي هستند كه جزء بايدهاي اين حرفه محسوب مي شوند و دست اندركاران روابط عمومي موظف هستند كه در فعاليتهاي خود به آنها مومن و عامل باشند كه امروزه، پس از يك قرن عمر در اين حرفه مورد تأكيد قرار مي گيرند .
بررسي سيرة پيامبر اعظم(ص) مبين كاربرد اين اصول به شكلي كامل و متعالي در فعاليتهاي ارتباطي حضرت محمد(ص) است و ما اميدواريم اين گونه تلاشهاي علمي ، ما را از غفلتي كه تا كنون در پرداختن به بررسي علمي آن دامنگيرمان شده است، رهايي بخشد.
بر اساس آنچه كه مطرح شد ، در اين مقاله براي بررسي روابط عمومي در سيرة پيامبر اعظم(ص)، به موارد زير مي پردازيم :
1- مهرورزي با مردم
2- صداقت و راستگويي
3- شيوه سخنراني و سخنگويي
4- اهميت شنيدن صداي مردم
5- مشورت و بهره گيري از افكار
6- اخلاق نيك و نيكي با مردم
7- آگاهي بخشي و اطلاع رساني
8- عيب پوشي
و اما قبل از پرداخت به موارد ياد شده، ذكر اين نكته حائز اهميت است كه گرچه ما بر اين باوريم كه وظيفة سترگ نبوت بر دوش 124 هزار نفر پيامبر بوده است، ليكن تنها 313 نفر از آنان، وظيفة رسول يا پيام آوري را عهده دار بوده اند(1) ، به اين معني نبي به معني خبر دهنده (Prophet) بوده و رسول (Messenger) به معني اعلام كننده شريعت نو مطرح بوده اند. پس حضرت محمد(ص) علاوه بر نقش ”خبر دهندگي“ ، همزمان نقش ”اعلام كننده“ را بر عهده داشتهاند و اين در بررسي فعاليتهاي ارتباطي ايشان حائز اهميت است.
نكته ديگري كه بايد آن را از اعجاز حضرت محمد(ص) قلمداد كرد، توجه به دامنه و عمق تاثير گذاري ايشان بر افكار عمومي آن هم در زماني بوده است كه از يكسو جامعه مخاطب كليدي ايشان يعني عربستان در حالتي از جاهليت بسر مي برده است و از سوي ديگر ايشان صرفاً با تكيه بر ”ارتباط شفاهي“ و عدم امكان كاربرد وسايل ارتباطي به اصطلاح توده اي ، همچون راديو، تلويزيون يا مطبوعات به اين توفيق دست يافته اند و البته از رسانه ”نامه“ حداكثر بهره برداري را بعمل آورده اند.
با اين توضيح، در زير به بررسي موارد مورد نظر مقاله مي پردازيم :
1- مهرورزي با مردم
يكي از مهمترين مصاديق رفتاري حضرت محمد(ص) مهرورزي با مردم بوده كه در گفتار و كردار آن حضرت، نمود بارزي داشته است، براي مثال، نقل شده است: ”چون كسي نزدش مي آمد و خواهشي داشت، تا كارش بر نمي آورد يا حداقل كلامي مهرآميز نثارش نمي كرد، روانه اش نمي ساخت. مهرباني و گشاده رويي پيامير شامل حال همه مي شد “(2) ، يا اينكه مردي از قبيلة ”بني تميم“ نزد پيامبر آمد و گفت : مرا سفارش كن؛ پيامبر در ضمن سخنانش فرمود: با مردم دوستي كن تا با تو دوست شوند(3) ، يا اينكه رسول گرامي خدا مي فرمايند: ” مهرباني به ديگران، بزرگترين هنر است“(4)
همچنين نقل شده است كه حضرت فرموده اند : ”مردم عيال خدا هستند، پس آن كس كه به عيال خداوند فايده رساند و آنان را خشنود كند، خداوند او را بيشتر دوست مي دارد.(5)
در آيه شريفة 159 از سورة مباركة ”آل عمران“ نيز خطاب به پيامبر(ص) آمده است: ”پس به رحمت الهي، با آنان نرم خو شدي و اگر تند خو و تحت دل بودي، قطعاً از پيرامون تو پراكنده ميشدند.“(6) كه آيه شريفه مبين رفتار مناسب پيامبر (ص) با مردم است.
بنابراين مي توان نتيجه گرفته كه از درسهاي مهم ارتباطي در سيرة پيامبر اعظم(ص)، ”ضرورت مهرورزي با مردم“ است كه ايشان آن را هنري مي دانند كه زمينه ساز ارتباط مردم و اتحاد و رضايت آنان مي دانند. اين شيوه رفتاري كه امروزه در روابط عمومي مدرن نيز مورد توجه است ، رهمود و رفتاري بوده است كه كاربردن آن توسط دست اندركاران جهان روابط عمومي حائز اهميت بوده و به فرآيند حرفهاي آنان ياري مي رساند.
2- صداقت
بر اساس سيرة پيامبر اعظم(ص) يكي از اصول حاكم بر ارتباطات پايدار و موثر، ”صداقت“ است.
حضرت محمد (ص) مي فرمايند: ”بهترين سخن در نزد من، سخن راست و حقيقت است“(7) و ايشان بهشت را پاداش راستگويي مي دانند كه در واقع اهميت صداقت در گفتار و رفتارايشان رانشان مي دهد.
”همچنين پيامبر اسلام بر آنچه خود مي گفت ، عمل مي كرد و به همين دليل ، آنان كه بر وي ايمان مي آوردند، روز به روز در دين خود استوار مي شدند(8) همچنين حضرت پيامبر مي فرمايند: خوشا به حال كسي كه نيت و باطن او چون ظاهرش باشد.(9) بنابراين مي توان گفت يكي ديگر از ويژگيهاي روش ارتباطي پيامبر اعظم(ص) با مردم ،رعايت اصل ” صداقت بوده “ است و ايشان، همواره مردم را به صداقت و يكساني گفتارو كردارو نيت دعوت مي كردند و به لحاظ رعايت آن، به ”محمد امين“ معروف شده بودند.
3- نيكي با مردم
يكي ديگر از ويژگيهاي رفتار ارتباطي حضرت پيامبر(ص)، نيكي با مردم و سفارش به رفتار نيك با آنان است كه از مهمترين فلسفههاي وجودي حرفه روابط عمومي نيز محسوب مي شود.
ايشان مي فرمايند : ”محبت و دوستي با مردم، نصف عقل است.“(10) همچنين فرمودهاند: ”سه چيز كه خداوندسبحان دوست دارد: حق او را ادا كردن، فروتني در برابر بندگان خدا و احسان به مردم“(11)
4- شيوة سخنراني و سخنگويي
موعظه يا سخنراني، يكي از روشهايي بوده است كه پيامبر اعظم(ص) به شكل گسترده اي از آن براي ”ابلاغ پيام“ استفاده برده است. در اين زمينه ، يكي از رفتارهاي ايشان، اين بوده است كه مجالس تبليغ و ارشاد ايشان، به طرز دايرهاي تشكيل مي شده ، تا مبادا خود او در صدر مجلس قرار گيرد(12) يا اينكه آن حضرت، وقتي با مردم گفتگو مي كردند ، همه آنان را نگاه مي كردند تا هيچيك از آنان تصور نكنند كه پيامبر نسبت به او بي اعتنا است.(13)
از ويژگيهاي ديگر سخنرانيهاي پيامبر گرامي اسلام، رعايت اصل اختصار وعامه فهم بودن بوده است، به گونهاي كه ”سخنان پيامبر، بدون طول و تفصيل، بلكه در بر دارنده مقصود بود.(14) يا اينكه تمام سخنان پيامبر كوتاه و جامع بوده و به گونهاي سخن مي گفتند كه شمرده و متصل به هم و قابل درك براي شنوده باشد.(15) همچنين خطبه ها و سخنراني هاي پيامبر(ص) از همه كوتاه تر بوده واز بيهوده گويي به شدت پرهيز مي كرده است.(16) يا اينكه نقل شده كه حضرت محمد(ص) بي سبب، لب به سخن نمي گشود، گفتارش با مغز بود، نه بيش از اندازه كوتاه و نه بيش از اندازه بلند ، نه درشت سخن ميگفت و نه آميخته به مزاح.
بنابراين ويژگي هاي سخنراني هاي حضرت پيامبر(ص) را مي توان كوتاهي، محتوا مداري (توجه به حفظ و ارائه مفهوم) ، سادگي ، پيوستگي و آهنگين بودن بر شمرد. مصداق بارز رفتار آن حضرت در اين خصوص را ميتوان درنامه هاي ارسالي به پادشاهان همسايه و ملاحظه كرد كه بسيار كوتاه و اثر گذار بوده است.
5- اخلاق نيك
خلق و خوي نيك پيامبر اعظم(ص) را بايد يكي از رازهاي تاثير گذاري مثبت ايشان بر افكار عمومي و تغيير نگرش ها و ايجاد رفتارهاي مورد نظر در نزد مردمان زمان رسالت دانست. به همين لحاظ ايشان هم اخلاق نيك را بكار مي بست و هم مردم را به رعايت آن دعوت مي كرد. در همين راستا، حضرت محمد(ص) مي فرمايند: ”بهترين شما نزد من ، خوش اخلاق ترين شماست“(18) يا اينكه ايشان مي فرمايند:” رسالت من، تكميل مكارم اخلاق است“ .
همانگونه قرآن كريم در آيه 4 از سوره ”قلم“ خطاب به پيامبر گرامي اسلام مي فرمايد: ”تو داراي اخلاق بسيار برگزيدهاي هستي“ و از آن تحت عنوان ”خلق عظيم“ ياد مي كند. بنابراين اگر ما ، يكي از فعاليتهاي اساسي پيامبر را ، كار ارتباطي با مردم و تغيير افكار عمومي مردم يثرب تلقي كنيم، در مييابيم كه حسن خلق ايشان كه در روابط عمومي مدرن نيز از آن به عنوان شخصيت ترغيبي ياد ميشود، يكي از رموز توفيق بوده است.
حضرت محمد(ص) مي فرمايند: ”خداوند سبحان، اخلاق پسنديده را وسيله ارتباط بين خود و بندگان قرار داده است، پس همين قدر شما را بس كه به وسيلة خوش خلقي با خداوند ارتباط برقرار كنيد.“(19) كه باز اين تاكيد ، مويد نقش اخلاق نيك در ايجاد ارتباط است.
پيامبر گرامي اسلام مي فرمايند: ”سه چيز دوستي مردم با برادر مسلمانش را پاك و خالص ميكند كه يكي از آنها، آن است كه با خوشرويي او را ملاقات كند.“(20) يا اينكه مي فرمايد: ”با فضيلتترين شما كساني هستند كه اخلاقشان از همه نيكوتر باشد ، پس با مردم انس بگيريد تا مردم نيز با شما انس بگيرند.“(21) يا اينكه از پيامبر اسلام(ص) نقل شده است كه جبرئيل گفت: ”هر كس از شما خوش خلق تر باشد، به من شبيه تر است.“(22)
بنابراين ، يك ويژگي مهم براي هر فردي به ويژه ارتباط گر يا دست اندركار روابط عمومي ، داشتن حسن خلق و خوشرويي است كه مايه توسعه دوستي با بندگان خدا و تكريم آنان است.
6- آگاهي بخشي و اطلاع رساني
يكي از نقش هاي مهمي كه حضرت پيامبر گرامي اسلام(ص) ايفا مي كرد ، اطلاع رساني و آگاهي بخشي بود كه همانا اطلاعاتي را كه تحت عنوان ”وحي“ دريافت مي كرد، در اختيار مردم مي گذاشت و آگاهي آنان را توسعه مي داد، به گونه اي كه ايشان هدف از رسالت خود را آگاهي دادن به مردم ميدانند. پيامبر(ص) در اين زمينه مي فرمايند: ”اگر كسي رفيق يا برادر خود را دوست ميدارد، او را آگاه كند.“(22)
7- عيب پوشي و شيوة صحيح انتقاد
يكي از ويژگيهاي رفتاري كه حضرت محمد(ص) بر آن تاكيد دارند، پوشاندن عيب افراد و يا انتخاب بيان دوستانه براي طرح آ ن است. ايشان مي فرمايند : ”سه چيز ماية صميميت و دوستي است: عيب دوست را دوستانه گفت، پس سر او جانبداري كردن و در وقت سخن او را ياري دادن.“(24) يا اينكه ميفرمايند : ”بهترين دوستان شما، كساني هستند كه عيبهاي شما را دوستانه بر شمارند.“(25)
با تأمل در اين توصيه هاي اخلاقي، به نظر مي رسد بهترين شيوة طرح معايب سازماني توسط روابط عمومي ها ، بيان دوستانه معايب به مسئولان ضمن حمايت از آنان است، به گونه اي كه ابتدا، دوستي و جانبداري روابط عمومي به آن حضرت برسد و سپس با اعتماد به او، ديدگاه هاي روابط عمومي را مورد توجه قرار دهند.
8- مشورت با مردم و استفاده از افكار
يكي از موارد بارز در سيرة پيامبر اعظم، بهره برداري از عامل مشورت و توصيه همگان به استفاده از آن است. همانگونه كه قرآن كريم نيز در آيه 159 از سوره مباركه آل عمران از پيامبر گرامي اسلام ميخواهد ”در كارها با آنان مشورت كند“ يا حضرت محمد(ص) مي فرمايند: ”مشورت كردن با عاقل دلسوز مهربان، توفيقي از جانب خداوند است.“(26) بنابراين ارتباط گران، بايد زمينهاي را فراهم كنند تا بتوانند از افكار عمومي و مشورت نخبگان بهرمند شوند.
* نتيجه گيري :
يكي از ابعاد مهم سيرة پيامبر اعظم(ص) ، بعد ارتباطي و روابط عمومي ايشان است كه نقش بارزي را در پيشبرد انديشه الهي از نظر دامنه و عمق دارد و متاسفانه كمتر در پژوهش هاي ارتباطات و روابط عمومي مورد توجه قرار گرفته است. اميد مي رود اين مقاله، مقدمهاي براي مطالعات عميقتر در اين زمينه باشد، راهي كه بسي دشوار است و به قول ”ملا محمد فضولي“ شاعر پر آوازه آذري:
فضولي! بس كن از دشواري راه رسيدن، تا به مقصود
كه شرع احمد مختار داري در كنارت، پس نباشد؟
*پي نوشت ها :
1- محمد رسول خدا. آنه ماري شميل، ترجمه حسن لاهوتي، انتشارات علمي و فرهنگي ، سال ، ص 100
2- همان، ص 80
3- تاريخ پيامبر اسلام. آيت الله حاج شيخ عباس صفايي، انتشارات مسجد جمكران ، جلد 1 ، سال 1381 ، ص 527
4- درباره پيامبر بيشتر بدانيد. ثاني النبن خان، ترجمع امير صالحي طالقاني، انتشارات قدياني، سال 1384، ص 20
5- شماره 2، ص 573
6- همان، ص 559
7- شماره 4، ص 20
8- اسلام براي همه رضا اصفهاني انتشارات حسينيه ارشاد
9- شماره 3 ، ص 552
10- همان، ص 527
11- آداب و اخلاق در اسلام، ابوالحسن و ورام بن ابي فراس، ترجمه محمدرضا عطايي، انتشارات آستانقدس رضوي، سال 1369 ، ص 256
12- شماره 8 ، ص 6
13- همان
14- سيره اخلاق پيامبر اعظم(ص) . محمدرضا غياثي كرماني، انتشارات حضور، سال 1385، ص85
15- همان
16- همان، ص 104
17- شماره 1، ص 78
18- شماره 4، ص 19
19- شماره 11، ص 158
20- شماره 3 ، ص 526
21- همان، ص 530
22- همان، ص 530
23- همان، ص 526
24- شماره 11 ، ص 256
25- همان، ص 26
26- شماره 3، 537
نوشته شده توسط:هوشمند سفيدي درسهشنبه،14 ژوئن 2006 |
http://64.233.183.104/search?q=cache:yKevHcKjA88J:articles.prcic.com/2006/06/post_3.html+%22%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7+%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%D9%8A+%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86%22&hl=en&ct=clnk&cd=12&client=firefox-a
نوشته شده توسط: yahyaee در March 17, 2008 11:07 AM